ÇOCUK VE SORUMLULUK

Ç

‘’Hadi ödevini yap’’, ‘’Yemeğini ye’’, ‘’Ellerini yıkadın mı’’, ‘’Çantanı hazırladın mı’’, ‘’Üzerini değiştirdin mi’’, ‘’Odanı topla’’, ‘’Dişlerini fırçaladın mı’’, ‘’Televizyonu kapat’’, ‘’Tableti bırak’’,  … ve benzeri cümleler tanıdık geldi mi? Bir çok çocuk gün içinde bu cümleleri duyuyor ve bir çok anne baba gün içinde bu cümleleri kullanıyor.  ‘’Ben demeden yapmıyor’’, ‘’Sürekli Hatırlatmak gerekiyor’’ cümlelerini de anne babalar sıkça kullanır, özellikle okul döneminin başlamasıyla birlikte. Çünkü okul döneminde çocuğun bireysel sorumlulukları artar. Anne baba çocuktan belli sorumlulukları yerine getirmesini bekler.

 Sorumluluk bilinci nasıl gelişir?

Küçük yaşlardan itibaren çocuklar birçok şeyi kendisi yapmak ister. Kendi yemek yemek ister, kendisi giyinmek, soyunmak ister, kendisi toplamak ister… Fakat bu becerilerin hiç birini dört dörtlük yapamaz. Dökerek yemek yiyebilir, kıyafetini ters giymiş olabilir, yatağını tam olarak toparlayamamış olabilir… İki yaş civarından itibaren anne baba çocuğun yaşına uygun olarak yapabileceği her türlü sorumluluğu yerine getirmesini desteklemelidir. Çocuğun girişimleri engellenmezse zamanla çocuk bireysel ihtiyaçlarını karşılayabilecektir ve sorumluluklarının farkında olacaktır. İlkokula başladığında temel düzeydeki tüm sorumluluklarını (yemek yeme, giyinme, soyunma, tuvalet temizliği…) yerine getirebilecektir. Böylece kendine yetebilen, özgüveni yüksek, karar verme becerisine sahip bireyler olacaklardır.

Fakat; ‘’Daha küçük, yiyemez döker ben yedireyim’’, ‘’Düzgün giyinemez ben giydireyim’’, ‘’Daha toplayamaz ben toplarım’’, ‘’Kıyamıyorum’’, ‘’Büyüyünce yapar’’… düşünceleriyle anne babalar çocukları engellerse çocuğa şu mesajlar iletilir: ‘’Yetersizsin’’, ‘’Sen yapamazsın’’, ‘’Bu senin sorumluluğun değil’’. Böylece çocuk kendini yetersiz hissedecek, özgüveni azalacaktır. Birçok ihtiyacı anne babası tarafından karşılanan çocuklar bu duruma alışacak, sorumluluklarının farkında olmayacak ve sorumluluklarını yerine getirmek istemeyecektir.

Çocuğun yaşı ilerledikçe sorumluluk kazandırmak zorlaşacaktır. Okul öncesi dönemden itibaren kazandırılmaya başlanan sorumluluk bilinci ilkokul çağında mutlaka çocuk tarafından benimsenmelidir. İlkokul çağındaki bir çocuk yaşına uygun sorumlulukları yerine getirebilmelidir.

Çocuğunuz sorumluluklarını yerine getirmek istemiyor mu?

  • Birlikte evdeki sorumlulukları konuşabilir ya da yazabilirsiniz.
  • Anne babanın da sorumlulukları olduğundan bahsedebilirsiniz.
  • Bir anda çocuğun bütün sorumluluklarını yerine getirmesini beklemeyiniz. Bu yüzden adım adım ilerlemeli; bir sorumluluğu kazandırdıktan sonra diğerine geçebilirsiniz. Önem sırasına göre öncelikli sorumluluğu belirleyebilirsiniz.
  • Sorumluluk kazandırma sürecinde kurallar belirlemeli, bu kuralları kararlı ve tutarlı bir şekilde sürdürmelisiniz.
  • Sorumluluklarını yerine getirmesi için iş birlikçi ve destekleyici olmalısınız.
  • Bu süreçte hatırlatmalarda bulunabilirsiniz.

Eğer çocuk ısrarcı bir şekilde yapmak istemiyorsa onu doğal sonuçlarıyla karşı karşıya bırakabilirsiniz. Böylece sorumluluğu yerine getirmeye ihtiyaç duyması sağlanabilir. Örneğin; ödevini yapmayan çocuğun ertesi gün öğretmeninden geribildirim alması, oyuncaklarını toplamayan çocuğun oyuncaklarının zarar görmesi ya da çocuğun takılıp düşerek zarar görmesi, çantasını toplamayan çocuğun eksik malzeme ile okula gitmesi gibi…

Her zaman doğal sonuçlarıyla karşı karşıya bırakmak işe yaramayabilir. Bu noktada sorumluluklarını yerine getirmediği durumlarda net olmalı, sınır koymalısınız. Örneğin; okuldan gelince üzerini değiştirmek istemeyen ve uzun saatler okul kıyafetiyle kalmak isteyen bir çocuğa oyuncaklarıyla oynamasına ya da televizyon izlemesine izin vermemelisiniz. İş birlikçi yaklaşarak ‘’Lütfen önce kıyafetlerini değiştir, ardından oyununu oynayabilirsin. Üzgünüm üzerini değiştirmeden oyuncaklarınla oynamana izin veremem. Hadi üzerini değiştir de birlikte oyun oynayalım.’’ ve benzeri cümleler kullanabilirsiniz. Bu süreçte net, kararlı ve tutarlı olmalısınız. Her gün çocuk okuldan geldikten sonraki tavrınız aynı olmalıdır. Böylece çocuk okuldan gelince üzerini değiştirme sorumluluğunu edinecektir.

Öneriler

  • Çocuğunuz yerine getirmediği sorumlulukların anne babası tarafından yerine getirilmeyeceğini fark etmelidir.
  • Çocuğun yaşına uygun sorumluluklar verilmelidir (Yemek yeme, Tuvalet temizliği, Giyinme soyunma, Ayakkabılarını giyme, Odasını toplama, Oyuncaklarını toplama, Yemek masasını hazırlama, Çantasını hazırlama…). Ve bu sorumluluklar anne baba tarafından yapılmamalıdır.
  • Çocuklardan bütün sorumluluklarını anne babanın istediği hızda ve düzeyde yapmaları beklenmemelidir. Çocuklar bir işi anne babaları kadar hızlı düzenli ve iyi bir şekilde yapamayabilirler.
  • Çocukların sorumluluk bilincini edinmeleri zaman alacaktır, bu süreçte anne baba sabırlı olmalıdır.

İlkokul Rehber Öğretmeni

Sevim ÖZÇINAR ÖZDEMİR

Author: admin